ಬೆಂಗಳೂರು : ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ಹಠಾತ್ತಾಗಿ ಮೃತಪಟ್ಟಾಗ ಅವರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಠೇವಣಿ ಹಣವನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಾಗೂ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸೂಕ್ತ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಅನೇಕರು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೆ ಪದೇಪದೇ ಅಲೆದಾಡಿ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸರಳ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕಗೊಳಿಸಿದೆ.
ಮೃತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಖಾತೆಗೆ ನಾಮಿನಿ ಇದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಹಣವನ್ನು ಹೇಗೆ ಹಿಂಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂಬ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ನಾಮಿನಿ (Nominee) ಹೆಸರಿದ್ದರೆ ಕ್ಲೈಮ್ ಮಾಡುವುದು ಸುಲಭ
ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ನಾಮಿನಿ ಹೆಸರು ನೋಂದಣಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ಹಣ ಹಿಂಪಡೆಯುವುದು ಬಹಳ ಸುಲಭ.
ಅಗತ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳು:
ಮೃತ ಖಾತೆದಾರರ ಮೂಲ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ (Death Certificate)
ನಾಮಿನಿಯ ಆಧಾರ್ ಕಾರ್ಡ್ ಅಥವಾ ಪ್ಯಾನ್ ಕಾರ್ಡ್ (KYC ದಾಖಲೆಗಳು)
ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಕ್ಲೈಮ್ ಫಾರ್ಮ್ (Claim Form).
ಬ್ಯಾಂಕ್ ಈ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ನಂತರ ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನು ತೊಡಕುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಹಣವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನಾಮಿನಿಯ ಖಾತೆಗೆ ಜಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ನಾಮಿನಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನಿಯಮಗಳೇನು?
ಒಂದು ವೇಳೆ ಖಾತೆಗೆ ಯಾರ ಹೆಸರನ್ನೂ ನಾಮಿನಿ ಮಾಡಿರದಿದ್ದರೆ, ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಾರಸುದಾರರು (Legal Heirs) ಹಣ ಪಡೆಯಲು ಈ ಕೆಳಗಿನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ:
ಸಣ್ಣ ಮೊತ್ತವಿದ್ದರೆ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ₹5 ಲಕ್ಷದವರೆಗೆ): ಬ್ಯಾಂಕ್ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಮಿತಿಯೊಳಗಿನ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲಾ ವಾರಸುದಾರರ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಪತ್ರ (Consent Letter) ಹಾಗೂ ನಷ್ಟ ಪರಿಹಾರ ಬಾಂಡ್ (Indemnity Bond) ಸಲ್ಲಿಸಿ ಹಣ ಪಡೆಯಬಹುದು.
ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತವಿದ್ದರೆ: ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತವಿದ್ದರೆ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ನೀಡುವ 'ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ' (Succession Certificate) ಅಥವಾ ತಹಶೀಲ್ದಾರ್ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ನೀಡಲಾಗುವ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಾರಸುದಾರರ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು (Legal Heir Certificate) ಕೇಳುತ್ತವೆ.
ನಾಮಿನಿ ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಾರಸುದಾರರ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನು?
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಲವರು ನಾಮಿನಿಯೇ ಹಣದ ಅಂತಿಮ ಮಾಲೀಕ ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ:
ನಾಮಿನಿ ಮಾಲೀಕನಲ್ಲ: ನಾಮಿನಿ ಕೇವಲ ಬ್ಯಾಂಕಿನಿಂದ ಹಣವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ 'ಟ್ರಸ್ಟಿ' ಅಥವಾ 'ಕಸ್ಟೋಡಿಯನ್' (ರಕ್ಷಕ) ಮಾತ್ರ.
ವಾರಸುದಾರರ ಹಕ್ಕು: ಮೃತ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಯಾವುದೇ ಉಯಿಲು (Will) ಬರೆದಿಡದಿದ್ದರೆ, ಆ ಹಣದ ಮೇಲೆ ಮೃತನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆಯ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಾರಸುದಾರರಿಗೆ (ಪತ್ನಿ, ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ತಾಯಿ) ಸಮಾನ ಹಕ್ಕಿರುತ್ತದೆ. ನಾಮಿನಿಯು ಹಣ ಪಡೆದ ಬಳಿಕ ಅದನ್ನು ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಾರಸುದಾರರಿಗೆ ಅವರ ಪಾಲಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ಹಂಚಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ವಿವಾದವಿಲ್ಲದೆ ಹಣ ಕ್ಲೈಮ್ ಮಾಡುವುದು ಹೇಗೆ?
ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿವಾದಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು, ಕುಟುಂಬದ ಎಲ್ಲಾ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಾರಸುದಾರರು ಸೇರಿ ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನು ಹಣ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಅಧಿಕೃತಗೊಳಿಸಬಹುದು.
ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಉಳಿದ ವಾರಸುದಾರರು ಬ್ಯಾಂಕಿಗೆ ನಿರಾಕ್ಷೇಪಣಾ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ (NOC) ನೀಡಬೇಕು.
ಎಲ್ಲಾ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರೆ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಲೈಮ್ ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹಣ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
