ನವರಾತ್ರಿ ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವುದು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜನರು ಇದನ್ನು ತೂಕ ಇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸೂಕ್ತವಾದ ಶಾರ್ಟ್‌ಕಟ್ ಅಥವಾ 'ಕ್ರ್ಯಾಶ್ ಡೈಟ್' ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶವಿಲ್ಲದ ತೈಲಮಯ ತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಕುರಿತು ಪ್ರಮುಖ ಪೋಷಕಾಂಶ ತಜ್ಞರು (Clinical Nutritionists) ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಿದ್ದು, ಕಠಿಣ ಉಪವಾಸವು ದೇಹದ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯ (Metabolism) ಮೇಲೆ ಬೀರುವ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ, ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ದೇಹಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕ್ಯಾಲೋರಿಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿದಾಗ, ತೂಕದಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣದ ಇಳಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದರೂ ಅದು ಕೊಬ್ಬಿನಾಂಶದ ಇಳಿಕೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ದೇಹದಲ್ಲಿನ ನೀರು ಹಾಗೂ ಗ್ಲೈಕೋಜಿನ್ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉಪವಾಸದ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಹಾರ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಮರಳಿದಾಗ ದೇಹವು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ಬಯಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾಗಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಅಥವಾ ಕರಿದ ತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ತೂಕವು ಮೊದಲಿಗಿಂತಲೂ ವೇಗವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಅಪಾಯವಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಅತಿಯಾದ ಉಪವಾಸವು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ರೆಸ್ ಹಾರ್ಮೋನ್ ಆದ 'ಕಾರ್ಟಿಸೋಲ್' ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ಸ್ನಾಯುಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು (Lean Muscle) ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಉಪವಾಸದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ದೇಹವನ್ನು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳಿಂದ ವಂಚಿತಗೊಳಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಕರಿದ ಸಬುದಾನಿ, ಬಟಾಟೆ ಚಿಪ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ಸಿಹಿ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಬದಲಾಗಿ ಹಾಲು, ಮೊಸರು, ಪನ್ನೀರ್, ಒಣಹಣ್ಣುಗಳು, ಹಣ್ಣುಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಧಾನ್ಯಗಳಾದ ರಾಜಗಿರಿ ಮತ್ತು ಬಕ್ವೀಟ್ (Kuttu) ಬಳಸಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ನೀರಿನಾಂಶ ಕಡಿಮೆಯಾಗದಂತೆ ದಿನವಿಡೀ ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀರು ಹಾಗೂ ದ್ರವಾಹಾರಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ನವರಾತ್ರಿಯ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಉಪವಾಸವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕೆ ಹೊರತು ದೇಹಕ್ಕೆ ಹಿಂಸೆ ನೀಡುವ ಹಸಿವಿನ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬಾರದು ಎಂದು ಆರೋಗ್ಯ ತಜ್ಞರು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
