ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 64 ಸಂಸದರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಸಮಾಜವಾದಿ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿಯ ನಾಯಕ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಅವರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನ ಬಾಹ್ಯ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ಎಂಟನೇ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದು ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಅಪರೂಪದ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.
1990ರ ನವೆಂಬರ್ 10ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಭವನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಆರ್. ವೆಂಕಟರಾಮನ್ ಅವರು ಪ್ರತಿಜ್ಞಾವಿಧಿ ಬೋಧಿಸಿದಾಗ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಬಲ್ಲಿಯಾದ ಸಮಾಜವಾದಿ ನಾಯಕ, ‘ಯಂಗ್ ಟರ್ಕ್’ ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದ 63 ವರ್ಷದ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದರು.
543 ಸದಸ್ಯಬಲದ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಕ್ಷ ಹೊಂದಿದ್ದ ಸಂಸದರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕೇವಲ 64. ಸುಮಾರು 195 ಸಂಸದರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ನೇತೃತ್ವದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದ್ದರಿಂದ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಪ್ರಧಾನಿ ಹುದ್ದೆಗೇರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು.
ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ನೆಹರೂ-ಗಾಂಧಿ ಕುಟುಂಬದ ಕುಟುಂಬ ರಾಜಕಾರಣ ಮತ್ತು ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್, ಕೊನೆಗೆ ಪ್ರಧಾನಿ ಕುರ್ಚಿ ಏರಲು ಅದೇ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ಪುತ್ರ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿಯವರ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಬೇಕಾಯಿತು.
►ವಿ.ಪಿ. ಸಿಂಗ್ ಸರ್ಕಾರದ ಪತನ
1990ರ ನವೆಂಬರ್ 7ರಂದು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸಮತ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ವಿ.ಪಿ. ಸಿಂಗ್ ಸರ್ಕಾರ ಪತನಗೊಂಡಿತ್ತು. ಮಂಡಲ್ ಆಯೋಗದ ಶಿಫಾರಸುಗಳ ಜಾರಿ ಮತ್ತು ಬಿಜೆಪಿಯ ಅಯೋಧ್ಯೆ ರಥಯಾತ್ರೆಯಿಂದಾಗಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ತೀವ್ರಗೊಂಡಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭವದು.
ಸರ್ಕಾರ ಪತನಗೊಂಡ ಬಳಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಆರ್. ವೆಂಕಟರಾಮನ್ ಅವರು ಲೋಕಸಭೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಏಕೈಕ ಪಕ್ಷವಾಗಿದ್ದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನ ನಾಯಕ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿಯವರನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ್ದರು.
ಆದರೆ, ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಸಂಘರ್ಷ, ಮಂಡಲ್ ವಿರೋಧಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಮಮಂದಿರದ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಕೋಮು ಸಂಘರ್ಷಗಳು ತೀವ್ರಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಜನಾಕ್ರೋಶಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನ ರಾಜಕೀಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ, ಬಜೆಟ್ ಮಂಡನೆ ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನೂ ನಿಭಾಯಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಹೀಗಾಗಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿ, ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸಿದರೆ ಬೇಷರತ್ತಾಗಿ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವುದಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗೆ ಲಿಖಿತ ಪತ್ರ ರವಾನಿಸಿತು.
►ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗುವ ಕನಸು ನನಸು
ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಧಾನಿ ಹುದ್ದೆ ಜೀವನದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಕನಸಾಗಿತ್ತು. 1977ರಲ್ಲಿ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಮತ್ತು 1989ರಲ್ಲಿ ವಿ.ಪಿ. ಸಿಂಗ್ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದಾಗ ಎರಡೂ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಧಾನಿ ಹುದ್ದೆಯ ಪ್ರಬಲ ಆಕಾಂಕ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಎರಡೂ ಬಾರಿಯೂ ಅವರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕೈತಪ್ಪಿತ್ತು.
ತಮಗೆ ಸಿಗಬೇಕಿದ್ದ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ವಿ.ಪಿ. ಸಿಂಗ್ ಕಸಿದುಕೊಂಡರು ಎಂಬ ಅಸಮಾಧಾನ ಅವರಲ್ಲಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ವಿ.ಪಿ. ಸಿಂಗ್ ಸರ್ಕಾರ ಪತನಗೊಂಡ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ದೇವಿಲಾಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಜನತಾದಳವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿ ‘ಸಮಾಜವಾದಿ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ’ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಬಳಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಭವನಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಮಂಡಿಸಿದರು.
ಅಂದಿನ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳು, ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳು ಹಾಗೂ ಜನತಾದಳದ ನಾಯಕರೇ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಅವರನ್ನು ‘ಕೈಗೊಂಬೆ ಪ್ರಧಾನಿ’, ‘ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನ ಕೈಗೊಂಬೆ’ ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಅವರು ಈ ಟೀಕೆಗಳಿಗೆ ಕಿವಿಗೊಡಲಿಲ್ಲ.
ನವೆಂಬರ್ 10ರಂದು ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದ್ದ ಅವರು, “ನಾನು ಯಾರ ಕೈಗೊಂಬೆಯೂ ಅಲ್ಲ. ದೇಶ ತೀವ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಂತರ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ದೇಶಕ್ಕಿಲ್ಲ. ನಾನೊಂದು ಸವಾಲನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಷರತ್ತುಗಳ ಮೇಲೆಯೇ ಸರ್ಕಾರ ನಡೆಯುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು, ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಆಜ್ಞೆಯ ಮೇಲಲ್ಲ” ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದರು.
ದೇವಿಲಾಲ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಉಪಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದರು.
►ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟದ ಸವಾಲು
ಪ್ರಧಾನಿಯಾದ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಅವರಿಗೆ ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯೇ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿತ್ತು. ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಮೀಸಲು ಕೇವಲ ಮೂರು ವಾರಗಳ ಆಮದಿಗೆ ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿತ್ತು. ಭಾರತ ದಿವಾಳಿಯಾಗುವ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿತ್ತು. ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲೂ ಉಗ್ರವಾದ ತೀವ್ರಗೊಂಡಿತ್ತು.
ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಲಂಡನ್ ನ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನಲ್ಲಿ ಅಡವಿಡುವಂತಹ ಕಠಿಣ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಅವರ ಮೇಲಿತ್ತು.
ಇದರ ಜತೆಗೆ, ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನ ಒತ್ತಡವೂ ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗತೊಡಗಿತು.
►ನಾಲ್ಕೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಪತನ
ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನ ಬಾಹ್ಯ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಸರ್ಕಾರ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿಯವರ ನಿವಾಸದ ಹೊರಗೆ ಹರಿಯಾಣದ ಇಬ್ಬರು ಕಾನ್ಸ್ಟೆಬಲ್ ಗಳು ಗೂಢಚರ್ಯೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಆರೋಪವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಿತು.
ಇದನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮೇಲ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಹೊರಬಂದರು.
1990ರ ನವೆಂಬರ್ 10ರಂದು ಆರಂಭವಾದ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಅವರ ಆಡಳಿತ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳಲ್ಲೇ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 64 ಸಂಸದರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕನೊಬ್ಬ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನ ಬಾಹ್ಯ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಧಾನಿ ಪಟ್ಟಕ್ಕೇರಿದ್ದು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸದೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ವಿಶಿಷ್ಟ ರಾಜಕೀಯ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.
